काठमाडौं । हिन्दु महिलाका लागि साउन महिना भगवान शिवप्रतिको आस्था, श्रद्धा र भक्तिभाव प्रकट गर्ने विशेष महिना मानिन्छ। यस महिनामा व्रत बस्ने, शिवालयमा पूजा–आराधना गर्ने, हरियो चुरा लगाउने र हातमा मेहेन्दी सजाउने परम्परा वर्षौंदेखि चलिआएको छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार हरियो रंगले हरियाली, समृद्धि, आशा, नयाँ जीवन र सकारात्मक ऊर्जाको प्रतीक जनाउँछ। त्यसैले साउनभरि विवाहित महिलाले हरियो चुरा, हरियो पोशाक र हरिया गहनाले आफूलाई सजाउने चलन छ। अविवाहित युवतीहरूले पनि असल जीवनसाथीको कामना गर्दै हरियो चुरा लगाउने र सोमबारको व्रत बस्ने परम्परा निर्वाह गर्ने गर्छन्।

त्यस्तै, मेहेन्दीलाई पनि साउनको विशेष श्रृंगारका रूपमा लिइन्छ। हातमा मेहेन्दी लगाउँदा सौन्दर्य मात्र होइन, शुभता, प्रेम र सौभाग्यको प्रतीक मानिने धार्मिक विश्वास छ। लोकमान्यताअनुसार मेहेन्दीको रङ जति गाढा बस्छ, दाम्पत्य जीवनमा उति धेरै प्रेम र आत्मीयता रहने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि यो सांस्कृतिक मान्यता हो, वैज्ञानिक रूपमा यसको पुष्टि भएको छैन।

धार्मिक ग्रन्थ र जनविश्वासमा माता पार्वतीले भगवान शिवलाई पति प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेको प्रसंग उल्लेख गरिएको पाइन्छ। त्यसैको स्मरणस्वरूप महिलाहरूले साउन सोमबारको व्रत बस्ने, शिव–पार्वतीको पूजा गर्ने तथा हरियो चुरा र मेहेन्दी धारण गर्ने परम्परा आजसम्म पनि जीवित रहेको मानिन्छ।

समयसँगै साउनको श्रृंगारमा आधुनिकता थपिए पनि यसको मूल भावना भने आस्था, परिवारको सुख–शान्ति, दाम्पत्य सम्बन्धको सुदृढता र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ। बजारमा विभिन्न डिजाइनका हरिया चुरा, आकर्षक मेहेन्दी कला र साउन विशेष सामग्रीको माग बढ्नुले पनि यस पर्वको सांस्कृतिक महत्त्व झन् प्रस्ट पार्छ।

साउनमा हरियो चुरा र मेहेन्दी केवल श्रृंगारका सामग्री मात्र होइनन्, नेपाली समाजमा पुस्तौंदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको धार्मिक विश्वास, सांस्कृतिक परम्परा र सौभाग्यको जीवन्त प्रतीकका रूपमा आज पनि सम्मानका साथ अपनाइँदै आएको जनविश्वास रहदै आएको छ ।