जब चम्किला दाँतहरू बिस्तारै-बिस्तारै कालो हुन थाल्छन्, तिनीहरूमा प्वाल पर्न थाल्छ र असहनीय दुखाइ हुन्छ, तब बुझ्नुहोस् कि “दाँत सड्ने” रोगले दाँतको जरासम्म आक्रमण गरिसकेको छ। यो एक धीमा रासायनिक संक्रमण प्रक्रिया हो र यदि समयमै “रोक्न” सकिएन भने दाँतको जराको तहसम्म संक्रमण (infection) फैलिन सक्छ।

दाँत सड्नुका मुख्य कारणहरूः
१. अत्यधिक गुलियो खानाः चिनी, चकलेट, मिठाई र सोडा जस्ता चिजहरू मुखमा एसिड बनाउने र दाँतको इनामेल (बाहिरी आवरण) पगाल्ने गर्छन् ।

२. मुखको गलत सरसफाइः अपर्याप्त ब्रस गर्ने वा पलसिङ ठीकसँग नगर्दा दाँतको बीचमा टाँसिएको पट्टिका (Plaque) जम्मा हुन्छ, जसले दाँत सडाउँछ।

३. ऱ्याल (Saliva) को कमीः ऱ्याल मुखमा बनेको एसिडलाई सन्तुलित गर्छ। पर्याप्त पानी नपिउँदा वा औषधीको असरले ऱ्याल कम हुँदा ब्याक्टेरिया पन्पिन सक्छ।

४. क्याल्सियमको कमीः शरीरमा क्याल्सियम र भिटामिन D को कमीले दाँतको मजबुती घटाउँछ, र इनामेल कमजोर पार्छ।

५. रातभर ब्रस नगर्नुः यो यो सबैभन्दा ठूलो कारण हो – रातमा ब्रस नगरी सुत्दा ब्याक्टेरियाको लागि भोजन बन्ने वातावरण तयार हुन्छ।

दाँत सड्नेका सुरुवाती लक्षणहरू
सार हल्का दुखाइ वा चिसो-तातो महसुस हुनु
दाँतमा कालो धब्बा वा प्वाल देखिनु
मुखबाट दुर्गन्ध आउनु
दाँतमा च्यापु अथवा चर्किएको हुनु
चपाउँदा असहज महसुस हुनु

दाँत सड्नेका घरेलु नुस्खाहरूः
लौङ्गको तेल (Clove Oil): यसको थोरै तेल कपासमा राखेर प्रभावित दाँतमा लगाउनुहोस्। यसले दुखाइ र सुन्निएको कम गर्छ।

नीमको दातुनः हरेक बिहान नीमको दातुनले मुख सफा गर्नुहोस् । यसले ब्याक्टेरियालाई नष्ट गर्छ र मजबुती दिन्छ।

नारियल तेलको कुल्ला (Oil Pulling): १ चम्चा नारियल तेललाई ५ मिनेट मुखमा राखेर कुल्ला गर्नुहोस्, अनि थुक्नुहोस्।

यो मुखको ब्याक्टेरिया र टक्सिन (विष) लाई सफा गर्छ।

नुन र तोरीको तेलको मिश्रणः १ चुटकी नुन र केही थोपा तोरीको तेललाई औंलाले मिसाएर दाँतमा मालिस गर्नुहोस्।

यसले इनामेललाई मजबुत बनाउँछ र ब्याक्टेरियालाई मार्छ।

लहसुन पेस्टः १ पोटी लसुनलाई पिसेर प्रभावित दाँतमा ५ मिनेट राख्नुहोस्।
यसले एन्टिब्याक्टेरियल गुणले गर्दा दुखाइ र संक्रमण हटाउँछ।
आहारले दाँतको मजबुती बढाउँछ
दूध, पनीर, तिल र अञ्जिर क्याल्सियमका राम्रा स्रोत हुन् ।
हरिया सागसब्जी र अमिला भिटामिन C दिन्छन्, जसले गिजालाई मजबुत बनाउँछ।
चिनी, सोडा ड्रिंक्स र अत्यधिक कफीबाट टाढै रहनुहोस्।

दाँत सड्नुबाट बच्नेका सजिला उपाय
१. दिनमा दुई पटक ब्रस गर्नुहोस्, विशेष गरी राति सुत्नुअघि ।
२. फ्लसिङ र माउथवाश (मुख कुल्ला गर्ने) को आदत बसाउनुहोस् ।
३. हरेक ६ महिनामा दन्त चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
४. अधिक गम-च्यु (च्युइङगम) नखानुहोस्।
५. धुम्रपान र सुर्तीजन्य वस्तुहरू त्याग्नुहोस् -यिनीहरूले मुखको स्वास्थ्यलाई हानि गर्छन्।