☰
काठमाडाैं । इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले अमेरिका र इजरायलसँग झण्डै सात महिनादेखि जारी युद्धपछि पनि इरानले कहिल्यै ‘घुँडा नटेक्ने’ बताएका छन् । यद्यपि, उनले द्वन्द्व समाधानका लागि कूटनीतिक वार्ता गर्न इरान तयार रहेको स्पष्ट पारेका छन् ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सम्झौता हुन नसके इरानलाई ‘पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने’ चेतावनी दिएपछि पेजेस्कियानले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभालाई सम्बोधन गर्दै इरानी जनताको प्रतिरोध अझ बलियो हुने बताएका हुन् ।
उनले भने, ‘प्रतिबन्ध, थप दबाब र थप धम्कीको सामना गर्नुपर्दा इरानी जनताको प्रतिरोध अझ बढ्नेछ ।’
पेजेस्कियानले कुनै पनि सम्झौताको सर्तका रूपमा इरानी पानीजहाजलाई महत्त्वपूर्ण सामुद्रिक मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज प्रयोग गर्न लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने बताए ।
उनले भने, ‘सबैले स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट लाभ लिन पाउने तर हामीलाई त्यहाँबाट आवतजावत गर्न नदिने अवस्था हुन सक्दैन ।’
पेजेस्कियानको सम्बोधन सुरु हुनुअघि नै अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डल सभाकक्षबाट बाहिरिएको थियो । अमेरिकी पक्षबाट तत्काल कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन ।
‘हामी आतंकवादका पीडित हौँ’
पेजेस्कियानले अमेरिकाले इरानलाई आतंकवादीको संज्ञा दिएको उल्लेख गर्दै आफूहरू नै आतंकवादका पीडित भएको दाबी गरे ।
न्यु योर्कमा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभालाई सम्बोधन गर्ने क्रममा उनले इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको तस्वीरसमेत देखाएका थिए । फेब्रुअरीको अन्त्यमा अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा आक्रमण सुरु गर्दा खामेनेई आफ्नै निवासमा भएको हमलामा मारिएको इरानको दाबी छ ।
पेजेस्कियानले मिनाबस्थित एक प्राथमिक विद्यालय र लामेर्डस्थित खेलकुद परिसरमा भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणमा मारिएका केही नागरिकका तस्वीर पनि प्रस्तुत गरे । इरानी अधिकारीहरूका अनुसार ती आक्रमणमा १७५ भन्दा बढी नागरिक मारिएका थिए, जसमध्ये करिब दुईतिहाइ बालबालिका थिए । अमेरिकाले लामेर्डमा आफूले आक्रमण नगरेको बताउँदै मिनाबमा भएको घटनाबारे अनुसन्धान जारी रहेको जनाएको छ ।
‘हाम्रा निर्दोष जनतालाई कायरतापूर्ण आक्रमणको निशाना बनाइएको छ । हामीले आफ्नो देशको पूर्ण शक्तिका साथ रक्षा गर्यौँ,’ पेजेस्कियानले भने ।
होर्मुज नाकाबन्दी वार्ताको मुख्य विषय
यसैबीच, बुधबार स्ट्रेट अफ होर्मुजमा एउटा मालवाहक जहाजमाथि भएको आक्रमणमा एक भारतीय नाविकको मृत्यु भएको एएफपीले ओमानी र भारतीय अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै जनाएको छ ।
भारतको विदेश मन्त्रालयले घटनाको निन्दा गर्दै स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट निर्बाध आवतजावत पुनर्स्थापित गर्न आह्वान गरेको छ ।
फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि व्यापक हवाई कारबाही गरेपछि इरानले इजरायल तथा अमेरिकी सैन्य अखडा रहेका छिमेकी खाडी मुलुकहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण गरेको थियो ।
त्यसपछि इरानले खाडी, ओमानको खाडी र अरब सागरमा व्यावसायिक पानीजहाजलाई निशाना बनाएर स्ट्रेट अफ होर्मुजको आवतजावत प्रभावकारी रूपमा बन्द गरेको थियो । विश्वव्यापी तेल तथा ग्यासको करिब पाँच भागको एक भाग यही सामुद्रिक मार्गबाट ओहोरदोहोर हुने गर्छ ।
अमेरिकाले त्यसको प्रतिक्रियामा अप्रिलमा इरानी बन्दरगाह र पानीजहाजमाथि नाकाबन्दी लगाएको थियो ।
जुनमा अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने तथा स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने विषयमा प्रारम्भिक सहमति भएको थियो । तर, केही सातामै पानीजहाजमाथि इरानी आक्रमण पुनः सुरु भएपछि र अमेरिकाले नाकाबन्दी पुनः लागू गरेपछि उक्त सहमति कार्यान्वयन हुन सकेन ।
इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि केही हदसम्म नियन्त्रण कायम राख्दै उक्त मार्ग प्रयोग गर्ने पानीजहाजबाट शुल्क लिन चाहेको बताइएको छ । अमेरिकाले भने त्यसलाई अस्वीकार गरेको छ ।
‘परमाणु हतियार बनाउने योजना छैन’
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा मंगलबार सम्बोधन गर्दै ट्रम्पले इरानलाई परमाणु बम प्राप्त गर्नबाट युद्धले रोकेको दाबी गरेका थिए । उनले इरानी नेतृत्वलाई ‘परमाणु महत्त्वाकांक्षा त्याग्न’ आग्रह गरेका थिए ।
तर, पेजेस्कियानले इरानले आफ्नो शान्तिपूर्ण परमाणु कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने अधिकार नत्याग्ने स्पष्ट पारे । उनले भने, ‘हामी स्पष्ट रूपमा भन्छौँ, परमाणु हतियार होइन, तर शान्तिपूर्ण परमाणु प्रविधिमा कुनै प्रतिबन्ध पनि स्वीकार्य छैन ।’
ट्रम्पले सम्झौता नभए इरानलाई छिट्टै ‘पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने’ वा इरानी जनतालाई देश पुनर्निर्माण गर्न दिने गरी सम्झौता गर्ने विकल्प आफूअगाडि रहेको बताएका थिए ।
त्यसको जवाफमा पेजेस्कियानले ट्रम्पको चेतावनीलाई ‘धम्की दिने मानसिकताको संकेत’ भएको बताए । यद्यपि, उनले इरान वार्ता र कूटनीतिका लागि तयार रहेको दोहोर्याए । ‘हामी शक्ति प्रयोगको भाषा स्वीकार नगरी संवाद, कूटनीति र वार्ताका लागि तयार छौँ,’ उनले भने ।
अमेरिका–इरानबीच अप्रत्यक्ष वार्ता
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा मंगलबार इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्ची र अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विट्कफबीच कतारी मध्यस्थतामा अप्रत्यक्ष वार्ता भएको थियो । जुनयता पहिलोपटक भएको उक्त वार्ताले सकारात्मक परिणाम दिने आशा रहेको विट्कफले बताएका छन् ।
उनका अनुसार मध्यस्थकर्ताहरूले वार्तालाई निरन्तरता दिनेछन् ।
तर, इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईले उक्त वार्ता ‘नयाँ विषय नभएको’ बताएका छन् । उनका अनुसार अराघ्चीले अमेरिकी नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुपर्ने र रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने लगायत इरानका सर्तहरू दोहोर्याएका छन् ।
