उनी जन्मँदा
घरमा लड्डु फुटेन,
ढोका अगाडि बत्ती बलेन,
बरु कसैले बिस्तारै भन्यो—
“छोरी पो रहिछ…..!”
त्यही वाक्य
उसको पहिलो परिचय बन्यो,
र पहिलो चोट पनि ।

उसलाई
सानैदेखि सिकाइयो—
हिँड्दा आवाज नआओस्,
हाँस्दा धेरै नहाँसोस्,
बोल्दा सीमाभित्र बोलोस्,
र सपनामा पनि
अरूको इज्जत नटुटोस् ।

दाईले नयाँ कापी पाउँथ्यो,
उसले दाईको पुरानो इतिहास बोक्थी ।
दाई भविष्य ठानिन्थ्यो,
ऊ त समाजले बनाएको
अनन्त ‘तयारी’ मात्र ।

ऊ आमासँगै हुर्किइ,
भान्साको धुवाँमा आँखा डढाउँदै,
पानीका गाग्रीमा
आफ्नो उमेर तौलिँदै,
र चुल्होको आगोमा
सपना उमाल्दै ।

कसैले सोधेन—
“तँ के बन्न चाहन्छेस् ?”
सबैले भने—
“यसरी बस, उसरी हाँस,
यसरी सह, उसरी झुक ।”

उसको शरीर
समाजको सम्पत्ति बनाइयो,
उसको हाँसो
इज्जतको मापन बनाइयो,
र उसको मौनता
चरित्रको प्रमाण ।

ऊ हुर्किंदै जाँदा
उसको संसार सानो बनाइयो,
तर अपेक्षा
आकाशभन्दा ठूलो ।

छोरी हुँदा
इज्जतको जिम्मा,
बुहारी हुँदा
घरको बोझ,
आमा हुँदा
त्यागको मूर्ति,
र नारी हुँदा
सधै परीक्षा ।

रात परेपछि
उसको बाटो छोट्याइयो,
लुगा नापियो,
हाँसो तौलियो,
र दोष
पहिले नै उसकै झोलामा हालियो ।

कसैले उसको पीडा छोएर सोधेन,
“तिमी ठीक छौ ?”
सबैले औंला ठड्याएर भने—
“तिमी किन यस्तो ?”
कतिपय नारी
चुल्होमै जले,
कतिपय नारी
चुप्पीमै मरे,
कतिपय नारी
आँखाभित्रै बगिन्,
र कतिपय
समाचारको शीर्षक बनिन् ।

तर
हरेक नारी
पीडामात्र होइन ।

ऊ आमा हो—
जो भोकै बसेर
सन्तानलाई पेटभरि खुवाउँछे ।
ऊ छोरी हो—
जो आफ्नै सपना बेचेर
बुवाआमाको निद्रा किन्छे ।

ऊ बहिनी हो—
जो आफै डराएर पनि
दाईलाई साहस दिन्छे ।
ऊ नारी हो—
जो हजार चोटपछि पनि
भोलि बाँच्ने आँट गर्छे ।
आज
ऊ प्रश्न गर्न थालेकी छे ।
“मेरो शरीर मेरो हो कि समाजको ?”
“मेरो जीवन मेरो हो कि परम्पराको ?”
“मेरो मौनता गुण हो कि डर ?”
ऊ अब
कवितामात्र होइन,
आन्दोलन बन्दै छे ।
ऊ अब
सहनशीलताको नाममा
सहनैपर्ने बाध्यता तोड्दै छे ।

ऊ कलम बोक्दै छे,
माइक समात्दै छे,
हल सम्हाल्दै छे,
खेत जोत्दै छे,
र भविष्य लेख्दै छे ।

ऊ अझै पनि
थाक्छे, रुन्छे,
भत्किन्छे ।
तर अब
टुक्रा आफै जोड्छे,
र ऐनामा हेरेर भन्छे—
“म कमजोर छैन,
म त इतिहासले थिचिएको शक्ति हुँ ।”

एक दिन
नारी दिवस मात्र होइन,
नारी जीवन नै
उत्सव हुनेछ ।
जहाँ छोरी जन्मिँदा
घर उज्यालो हुनेछ,
जहाँ नारी हाँस्दा
शंका होइन, सम्मान हुनेछ,
जहाँ उसको मौनता
कमजोरी होइन,
र उसको आवाज
विद्रोह होइन—
अधिकार हुनेछ ।

त्यो दिन
नारी
केवल सहने पात्र होइन,
समाज बदल्ने
मुख्य पात्र हुनेछ ।
किनकि ऊ
देशभन्दा पुरानो पीडा बोकेकी छे,
तर भविष्यभन्दा ठूलो
आशा पनि ऊ नै हो ।